Sonradan gelişen azospermi: neden olur?
Önceki sonuçlarında sperm görülmüş bir erkekte azospermi saptanması ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Daha önce menisinde sperm bulunan bir erkekte sonradan azospermi saptanabilir. Öne çıkan nedenler arasında dışarıdan testosteron ve benzeri madde kullanımı, kemoterapi ve radyoterapi, geçirilmiş kasık ya da pelvis ameliyatları, genital enfeksiyonlar, ilerleyen varikosel ve hormonal bozukluklar yer alır. İlk adım semen analizinin uygun koşullarda tekrarlanmasıdır; tek sonuçla tanı konmaz. Önceki analiz sonuçlarınız değerlendirmenin en değerli parçasıdır.
Yazan ve değerlendiren: Doç. Dr. Serkan Oral, Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı · Güncelleme:
Bu sayfayı yapay zekâ ile özetleyin
Ne anlama gelir
Azospermi her zaman doğuştan gelen bir tablo değildir. Daha önce yapılmış bir semen analizinde sperm görülmüş, hatta çocuk sahibi olunmuş olabilir. Bu durumda soru değişir: neden ve ne zaman değişti?
Bu, tanı açısından bir avantajdır. Zaman içinde bir değişim varsa, o değişimi tetikleyen bir etken aranabilir.
Olası nedenler
| Grup | Örnekler |
|---|---|
| İlaç ve madde | Dışarıdan testosteron, bazı hormon ilaçları, kemoterapi |
| Cerrahi | Kasık fıtığı, pelvis ve mesane bölgesi ameliyatları, vazektomi |
| Enfeksiyon | Geçirilmiş genital enfeksiyonlara bağlı kanal tıkanıklığı |
| Damarsal | İlerleyen varikosel |
| Hormonal | Hipofiz kaynaklı bozukluklar, tiroid ve prolaktin sorunları |
| Travma ve ışın | Testis travması, radyoterapi |
| Sistemik hastalık | Ağır ve uzun süren hastalıklar |
Bu nedenlerin bir kısmı tıkanıklık, bir kısmı üretim bozukluğu tablosuna yol açar. Ayrım tedavi yolunu belirler.
İlaç ve madde kaynaklı olanlar
Bu grup özel bir önem taşır, çünkü etken ortadan kaldırıldığında toparlanma bildirilmiştir.
En sık atlanan başlık dışarıdan testosteron kullanımıdır. Testosteron takviyesi ya da benzeri maddeler beyin ile testis arasındaki uyarı zincirini baskılar ve sperm üretimini durdurabilir. Ayrıntısı steroid kullanımı yazısındadır.
Kemoterapi ve radyoterapi sonrası tablo ise ayrı değerlendirilir, bunu ilgili yazıda ele aldık.
Önce doğrulama
Herhangi bir nedene karar vermeden önce sonucun doğrulanması gerekir. Semen analizi uygun perhiz süresiyle, uygun koşullarda ve genellikle en az iki kez yapılmalı, örnek santrifüj edilerek incelenmelidir.
Ayrıca boşalma sonrası idrarın incelenmesi gerekebilir; geriye boşalma durumunda sperm menide değil idrarda bulunur ve bu tablo azospermiyle karışabilir. Ayrıntısı tanı sayfasındadır.
Değerlendirme sırası
- Önceki semen analizi sonuçlarının toplanması
- Ayrıntılı öykü: ilaçlar, ameliyatlar, enfeksiyonlar, maruziyetler
- Semen analizinin tekrarı
- Fizik muayene
- Hormon profili
- Gerektiğinde ultrason ve genetik inceleme
Muayeneye gelirken eski sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçların listesini getirmeniz süreci kısaltır. Doç. Dr. Serkan Oral, İstanbul Kadıköy Bağdat Caddesi'ndeki muayenehanemizde bu değerlendirmeyi yapmaktadır.
Sık sorulan sorular
Önce çocuğum oldu, şimdi azospermi çıktı, mümkün mü?
Evet. Sonradan gelişen azospermi tanımlanmış bir durumdur ve nedeni araştırılması gerekir.
İlk adım ne olmalı?
Semen analizinin uygun koşullarda tekrarlanması. Tek sonuçla tanı konmaz.
Hangi ilaçlar neden olabilir?
Dışarıdan testosteron, bazı hormon ilaçları, kemoterapi ilaçları ve bazı diğer ilaçlar sperm üretimini etkileyebilir.
Testosteron kullanımı geri döner mi?
Bırakıldıktan sonra toparlanma bildirilmiştir, ancak süre değişkendir ve her olguda tam olmayabilir.
Geçirilmiş ameliyat etkili olabilir mi?
Evet. Kasık ve pelvis bölgesindeki ameliyatlar kanal yapısını etkileyebilir.
Enfeksiyon neden olabilir mi?
Geçirilmiş genital enfeksiyonlar kanalda tıkanıklığa yol açabilir.
Varikosel sonradan gelişebilir mi?
Varikosel zamanla ilerleyebilir ve değerlendirmede yer alır.
Genetik inceleme gerekli mi?
Üretim bozukluğu düşünülüyorsa gereklidir, sonradan gelişen tablolarda da atlanmamalıdır.
Eski sonuçlarımı getirmeli miyim?
Evet. Önceki semen analizleri değişimi göstermesi açısından çok değerlidir.
Kaynaklar
- World Health Organization, WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6. baskı (2021)
- American Urological Association / ASRM, Diagnosis and Treatment of Infertility in Men, uygulama kılavuzu
- European Association of Urology, Sexual and Reproductive Health Guidelines
- European Association of Urology, Sexual and Reproductive Health Guidelines
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Durumunuzun değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Oral ile görüşünüz.
Sorularınızı muayenede değerlendirelim.
Azospermi tablosu kişiden kişiye değişir. Semen analizi, hormon profili ve gerektiğinde genetik inceleme birlikte ele alınmadan yol haritası çizilemez.