Azospermi nedir, azosperm ne demek?

Azospermi nedir

Erkek üreme sağlığının değerlendirilmesi semen analiziyle, halk arasındaki adıyla spermiyogramla başlar. Alınan örnek mikroskop altında incelenir ve içindeki sperm hücreleri sayılır. Bu incelemede hiç sperm hücresine rastlanmıyorsa tabloya azospermi adı verilir.

Tanımın önemli bir ayrıntısı var: örnek yalnızca doğrudan bakıyla değerlendirilmez. Dünya Sağlık Örgütü'nün semen analizi el kitabına göre örnek santrifüj edilir ve çöken kısım da incelenir. Ancak bu incelemede de sperm hücresi bulunamazsa azospermiden söz edilir. Bu ayrıntı önemlidir, çünkü çok az sayıda sperm içeren örnekler ilk bakışta boş görünebilir.

Doç. Dr. Serkan Oral, İstanbul Kadıköy Bağdat Caddesi'ndeki muayenehanemizde erkek kaynaklı kısırlık ve tüp bebek uygulamalarıyla ilgilenmektedir.

Azosperm mi, azospermi mi

Türkçede her iki yazım da kullanılır. Azosperm ve azospermi aynı durumu anlatır, aralarında tıbbi bir fark yoktur. Uluslararası literatürde terim azoospermia olarak geçer. Kelimenin kökeni Yunanca olumsuzluk eki a ile zoon (canlı) ve sperma (tohum) sözcüklerinin birleşimidir.

Sperm sayısı eşikleri

Doğal yolla gebelik açısından semen analizinde beklenen alt referans değerler vardır. Dünya Sağlık Örgütü'nün 6. baskı el kitabına göre mililitrede yaklaşık 15 milyon sperm alt referans değer olarak kabul edilir.

Bu sayının altında olmak ile hiç sperm bulunmaması farklı tablolardır. Sayının düşük olması oligospermi, hiç bulunmaması azospermi olarak adlandırılır. Aradaki fark, izlenecek yolu doğrudan belirlediği için önemlidir.

Oligospermi ve kriptozoospermiden farkı

Kriptozoospermi ile azospermi ayrımı laboratuvar incelemesinin titizliğine bağlıdır. Bu nedenle analizi deneyimli bir androloji laboratuvarının yapması tercih edilir.

Ne sıklıkta görülür

Azospermi, erkek kaynaklı kısırlık nedenleri arasında önemli bir yer tutar. Kesin sıklık verileri çalışmaya ve incelenen gruba göre değişir, bu nedenle bu sayfada tek bir oran verilmemektedir. Güncel epidemiyolojik veriler için sayfa sonundaki kaynaklara bakabilirsiniz.

Tanı ne anlama gelir, ne anlama gelmez

Azospermi tanısı, menide sperm olmadığını gösterir. Bu, testis dokusunda da hiç sperm üretilmediği anlamına gelmez. İki farklı tablo söz konusudur:

• Tıkanıklığa bağlı azospermi: üretim sürüyor olabilir, spermin dışarı çıkışı engellenmiştir.
• Sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermi: üretim yetersizdir, ancak testis dokusu içinde sınırlı bölgelerde sperm bulunması mümkün olabilir.

Bu ayrım azospermi çeşitleri sayfasında ayrıntılı ele alınmıştır. Hangi yolun izleneceği hormonal, genetik ve tıbbi değerlendirmenin birlikte sonucuna göre belirlenir; önceden verilebilecek genel bir cevap yoktur. Sürecin nasıl planlandığı tedavi süreci sayfasında anlatılmaktadır.

İstanbul Kadıköy Bağdat Caddesi'ndeki muayenehanemizde değerlendirme, semen analizi, hormon profili ve gerektiğinde genetik inceleme birlikte ele alınarak yapılır.

Sperm üretimi nasıl çalışır

Azosperminin ne olduğunu anlamak için üretimin nasıl işlediğini bilmek gerekir, çünkü tablonun hangi grupta olduğu bu zincirin neresinin etkilendiğine bağlıdır.

Zincir beyinde başlar. Hipotalamus hipofizi uyarır, hipofiz FSH ve LH salgılar. Bu iki hormon testise ulaşır: LH testosteron üretimini, FSH ise sperm üretimini uyarır.

Üretim testisin içindeki seminifer kanalcıklarda olur. Olgunlaşan sperm hücreleri epididimde bir süre bekler, ardından vaz deferens adı verilen kanalla taşınır. Boşalma sırasında prostat ve seminal veziküllerden gelen salgılarla birleşerek meniyi oluşturur.

Bu zincirde bir sperm hücresinin üretilip olgunlaşması yaklaşık üç ay sürer. Yaşam tarzı değişikliklerinin ya da bir tedavinin etkisinin neden üç ay sonra değerlendirildiğinin nedeni budur.

İki ana grup

Azospermi tek bir tablo değildir. Zincirin neresinin etkilendiğine göre iki ana gruba ayrılır ve bu ayrım izlenecek yolun tamamını belirler.

Ayrımın nasıl yapıldığı azospermi çeşitleri sayfasında, hangi bulgunun neyi gösterdiği ise ayrım yazısında anlatılmaktadır.

Karşılaşacağınız kavramlar

Raporlarda ve görüşmelerde sık geçen terimlerin karşılıkları:

Sık duyulan yanlışlar

1. "Azospermi kısırlıkla aynı şeydir." Değildir. Menide sperm bulunmaması, testiste sperm bulunmadığı anlamına gelmez. Elde edilen sperm mikroenjeksiyonla kullanılabilir.
2. "Meni miktarına bakarak anlaşılır." Anlaşılmaz. Meninin büyük bölümü salgı bezlerinden gelir, sperm hücreleri çıplak gözle görülmez.
3. "Cinsel işlev sorunu vardır." Çoğu olguda istek, sertleşme ve boşalma normaldir.
4. "Tek analiz yeterlidir." Değildir. Sonuç geçici etkenlerden etkilenir, analiz tekrarlanır.
5. "Bitkisel ürünlerle çözülür." Azosperminin bu yolla çözüldüğünü gösteren yeterli bilimsel kanıt yoktur.
6. "Testosteron takviyesi işe yarar." Tam tersine, dışarıdan testosteron sperm üretimini baskılar ve azosperminin nedeni olabilir.

Yaşın rolü

Erkekte sperm üretimi kadındaki yumurta rezervi gibi belirli bir yaşta kesilmez, üretim ileri yaşlarda da sürebilir. Bu nedenle azospermi değerlendirmesinde erkek yaşı tek başına belirleyici bir eşik oluşturmaz.

Ancak yaş sürecin iki yerinde önem kazanır. Birincisi, ileri yaşla birlikte sperm üretiminde ve genetik bütünlükte değişimler bildirilmiştir. İkincisi ve pratikte daha belirleyici olanı, eşin yaşıdır: elde edilen sperm mikroenjeksiyonla kullanılacağı için kadın yaşı ve yumurta sayısı planın zamanlamasını doğrudan etkiler.

Bu nedenle değerlendirmenin geciktirilmemesi önerilir. Korunmasız düzenli ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmamışsa erkek değerlendirmesi yapılır; eşin yaşı ileriyse bu süre beklenmeden başlanır.

Tanının duygusal tarafı

Bu başlık tıbbi sayfalarda çoğu zaman atlanır, ancak muayenehanede en sık karşılaşılan gerçeklerden biridir. Azospermi tanısı beklenmedik biçimde gelir, çünkü hiçbir belirti vermemiştir ve çoğu erkek kendini tümüyle sağlıklı hisseder.

Sık görülen tepkiler arasında sonucun doğruluğuna inanmama, tanıyı eşten ya da aileden saklama ve karar sürecini erteleme vardır. Bunların hiçbiri olağandışı değildir, ancak üçü de süreci uzatır.

Birkaç pratik nokta yardımcı olur:

• Analizin tekrarlanması zaten sürecin bir parçasıdır, ikinci sonucu beklemek makuldür
• Karar çift olarak alınır, bu nedenle bilgi paylaşımı süreci kolaylaştırır
• Sürecin basamaklarını bilmek belirsizliği azaltır, belirsizlik stresin asıl kaynağıdır
• Zorlayıcı geliyorsa psikolojik destek almak tıbbi tedavinin yerine değil yanına geçer

Bu başlığı stres ve uyku yazısında ayrıca ele aldık.

Tanı konduysa şimdi ne olacak

Azospermi tanısıyla süreç bitmez, başlar. Sıradaki adımlar şunlardır:

1. Semen analizinin uygun koşullarda ve santrifüj sonrası incelemeyle tekrarlanması
2. Fizik muayene ve testis hacmi ölçümü
3. Hormon profili: FSH, LH, total testosteron
4. Skrotal ultrason
5. Karyotip ve Y kromozomu mikrodelesyon incelemesi
6. Bulguların birlikte yorumlanarak tablonun sınıflandırılması
7. Eşin değerlendirmesinin eş zamanlı başlatılması

Bu basamaklar tamamlandığında hangi yolun uygun olduğu netleşir. Doç. Dr. Serkan Oral, İstanbul Kadıköy Bağdat Caddesi'ndeki muayenehanemizde bu değerlendirmeyi yürütmektedir; sürecin tamamı tanı sayfasında anlatılmaktadır.