Kabakulak kısırlık yapar mı?
Sık sorulan ve çoğu zaman gereksiz kaygı yaratan bir başlık. Riskin gerçekte kimde olduğunu anlatıyoruz.
Her kabakulak kısırlık yapmaz. Risk, ergenlik sonrası geçirilen ve testis iltihabıyla seyreden olgularda ortaya çıkar. Bu olguların bir bölümünde testis dokusu etkilenir ve tutulum çoğunlukla tek taraflıdır; diğer testis sağlamsa üretim sürebilir. İki taraflı ve ağır tutulumda sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermi görülebilir. Çocuklukta geçirilen kabakulakta testis tutulumu belirgin şekilde daha seyrektir.
Yazan ve değerlendiren: Doç. Dr. Serkan Oral, Kadın Hastalıkları, Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı · Güncelleme:
Bu sayfayı yapay zekâ ile özetleyin
Kabakulak ve testis
Kabakulak bir virüs hastalığıdır ve öncelikle tükürük bezlerini tutar. Bazı olgularda virüs testis dokusuna da yerleşir, buna testis iltihabı denir ve tabloyu kısırlık açısından anlamlı hale getiren budur.
Yani riski doğuran kabakulağın kendisi değil, testis tutulumunun olup olmadığıdır.
Kimde risk var
- Ergenlik sonrası geçirenlerde testis tutulumu daha sıktır
- Çocuklukta geçirilen olgularda tutulum belirgin şekilde daha seyrektir
- Tutulum çoğunlukla tek taraflıdır
- İki taraflı tutulum daha seyrek, ancak sperm üretimi açısından daha önemlidir
Bu nedenle "çocukken kabakulak geçirdim, kısır mıyım" sorusunun yanıtı çoğunlukla hayırdır. Yine de menide sperm bulunmuyorsa neden aranmalıdır.
Ne tür bir hasar bırakır
İltihap sonrası testis dokusunda küçülme ve üretim yapan yapılarda hasar gelişebilir. Bu tablo sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermi grubuna girer, kanal tıkanıklığı grubuna değil.
Muayenede etkilenen testiste hacim azalması saptanabilir, hormon profilinde FSH yüksekliği görülebilir. Bu bulguların anlamını FSH yazısında ele aldık.
Değerlendirme
- Semen analizinin uygun koşullarda ve tekrarlanarak yapılması
- Fizik muayene ve her iki testisin hacim ölçümü
- Hormon profili: FSH, LH, total testosteron
- Gerektiğinde skrotal ultrason
- Üretim bozukluğu düşünülüyorsa genetik inceleme
Öyküde kabakulak bulunması diğer nedenlerin araştırılmasını gereksiz kılmaz. Birden fazla etken bir arada bulunabilir.
Seçenekler
Hasar kalıcı olsa bile testis dokusunda üretimin sürdüğü adacıklar bulunabilir. Bu nedenle mikroTESE bu tabloda gündeme gelen yöntemdir. Elde edilen sperm mikroenjeksiyon için kullanılır.
Sonucu etkileyen etkenleri ilgili sayfada bulabilirsiniz.
Korunma
Kabakulaktan korunmanın temel yolu aşılamadır. Kızamık, kızamıkçık ve kabakulak aşısı ulusal aşı takviminde yer alır. Ergenlik çağında ya da erişkinlikte aşı durumu bilinmeyen kişilerin hekimlerine danışması önerilir.
Doç. Dr. Serkan Oral, İstanbul Kadıköy Bağdat Caddesi'ndeki muayenehanemizde geçirilmiş enfeksiyon öyküsü bulunan olguları bu basamaklarla değerlendirmektedir.
Sık sorulan sorular
Kabakulak kısırlık yapar mı?
Her kabakulak değil. Ergenlik sonrası geçirilen ve testis iltihabıyla seyreden olgularda sperm üretimi etkilenebilir.
Çocuklukta geçirdiysem risk var mı?
Ergenlik öncesi geçirilen kabakulakta testis tutulumu belirgin şekilde daha seyrektir.
Testis iltihabı ne kadar sık görülür?
Ergenlik sonrası geçirilen olguların bir bölümünde görülür ve genellikle tek taraflıdır.
Tek taraflı tutulumda durum nedir?
Diğer testis sağlamsa üretim sürebilir. Değerlendirme yine de gereklidir.
Hangi tip azospermiye yol açar?
Tipik olarak sperm üretim bozukluğuna bağlı tabloya yol açar, tıkanıklık tablosuna değil.
Hasar geri döner mi?
Doku hasarı kalıcı olabilir. Bazı olgularda aylar içinde kısmi toparlanma bildirilmiştir.
Sperm elde etme şansı var mı?
Testis dokusunda üretim adacıkları bulunabilir. MikroTESE bu tabloda gündeme gelen yöntemdir.
Aşı koruyucu mu?
Kızamık, kızamıkçık ve kabakulak aşısı hastalıktan korunmanın temel yoludur.
Hangi tetkikler yapılır?
Semen analizi, hormon profili, fizik muayene, testis hacmi ölçümü ve gerektiğinde genetik inceleme.
Kaynaklar
- World Health Organization, WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6. baskı (2021)
- American Urological Association / ASRM, Diagnosis and Treatment of Infertility in Men, uygulama kılavuzu
- European Association of Urology, Sexual and Reproductive Health Guidelines
- European Association of Urology, Sexual and Reproductive Health Guidelines
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez. Durumunuzun değerlendirilmesi için Doç. Dr. Serkan Oral ile görüşünüz.
Sorularınızı muayenede değerlendirelim.
Azospermi tablosu kişiden kişiye değişir. Semen analizi, hormon profili ve gerektiğinde genetik inceleme birlikte ele alınmadan yol haritası çizilemez.